كه اسم مناسب و جديد خورموسى مىباشد به دزفول توسط اعليحضرت مفتوح شد . به علت طوفان و بارانهاى شديد قطار شاهانه « دوبار از خط خارج شده و بالاخره لكوموتيو آتش گرفت . » « 1 » در روز اول ماه مه سنديكا از ادامهء كار خوددارى كرد ، زيرا دولت قريب ششصد هزار ليره بدهى پس افتاده داشت ، ولى جواب ايران الغاء قرارداد بود . اين وقفه بهر صورت قبل از ادامهء اين كار عظيم فرصت مطالعهء بيشترى خواهد داد . براى روشن شدن موضوع خوبست قدرى به جزئيات به‌پردازيم . براى اينكه بندر شاهپور را به صورت بندر درآورند و آن را از حملات موج‌هاى گل در موقع جزرومد مصون دارند ميليونها پول لازم است . در شمال دزفول مطابق نقشه خطآهن به فلات ايران صعود نموده و پس از عبور از رشته كوههاى متوازى يكى بعد از ديگرى به بروجرد كه در 356 ميلى ساحل است ميرسد . در اين مسير ، راه‌آهن از نواحى ميگذرد كه چندين هزار عشائر غارتگر سكونت دارند . از بروجرد تا تهران 374 ميل راه است و به اين ترتيب تا پايتخت 730 ميل فاصله خواهد شد . قابل توجه است كه جادهء كاروان‌رو بوشهر - شيراز - اصفهان - كاشان - قم - تهران به علت اشكالات طبيعى چندين ميل در طرف مشرق خطآهن قرار خواهد گرفت . قطعهء شمالى فقط 300 ميل طول دارد ، ولى ثلث آن از داخل سلسلهء جبال البرز ميگذرد . از اين مقدار فقط 25 ميل تونل دارد . مخارج ساختن اين اثر شگرف و عظيم كاملا به 50 ميليون ليره خواهد رسيد . با توجه به قلت جمعيت ، وسعت زياد اراضى بائر ، فقدان صادرات ، فقر و عقب‌افتادگى ، من خيال ميكنم كه راه‌آهن اگر هم تمام شود از عهدهء استهلاك هزينهء خود برنخواهد آمد چه رسد باينكه نفعى هم بدهد . در مقابل تصور ميكنم پيشنهاد صرف پول موجود در راه ساختن و نگاهدارى جاده‌ها بمراتب بهتر باشد . ايران و هواپيمائى در بين عوامل جديدى كه در ايران در كار هستند يكى هواپيمائى - است . تقريبا دو سال قبل شركت آلمانى يونكرس خطى به باكو در شمال ، بغداد در غرب ، مشهد در شرق و در جنوب به بوشهر ايجاد كرد . در سال اول

--> ( 1 ) - رجوع شود به تايمز 9 / 6 / 30 ( مؤلف )